اسکالونی؛ مردی که در طوفان لبخند نمی‌زند

اسکالونی؛ مردی که در طوفان لبخند نمی‌زند
حسین قبادی اصل،خوربران؛ در فوتبال مدرن، تصویر آشنای یک سرمربی موفق معمولاً با فریاد، مشت‌های گره‌کرده، دویدن کنار خط و انفجار هیجانی گره خورده است؛ اما لیونل اسکالونی، سرمربی تیم ملی آرژانتین، دقیقاً نقطهٔ مقابل این الگوست. او پس از قهرمانی در جام جهانی ۲۰۲۲ و رساندن دوبارهٔ آرژانتین به فینال جام جهانی ۲۰۲۶، حتی در حساس‌ترین لحظات نیز چهره‌ای آرام و کنترل‌شده دارد؛ گویی نتیجهٔ مسابقه نمی‌تواند تعادل روانی او را بر هم بزند.

اما این آرامش از منظر روان‌شناسی ورزشی چه معنایی دارد؟

آرامش به‌عنوان یک مهارت روان‌شناختی
بسیاری تصور می‌کنند که آرام بودن، ویژگی ذاتی شخصیت افراد است؛ در حالی که در روان‌شناسی ورزش، آرامش در شرایط فشار، یک مهارت شناختی و هیجانی محسوب می‌شود. اسکالونی نمونهٔ بارز فردی است که به سطح بالایی از «خودتنظیمی هیجانی» رسیده است.
خودتنظیمی هیجانی به توانایی کنترل احساسات، افکار و واکنش‌ها در موقعیت‌های پراسترس گفته می‌شود. زمانی که تیمی در دقیقهٔ نود به گل می‌رسد یا از شکست فرار می‌کند، مغز انسان به‌طور طبیعی هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح می‌کند؛ اما رهبران بزرگ یاد گرفته‌اند که اجازه ندهند این طوفان شیمیایی، تصمیم‌گیری آن‌ها را مختل کند.
اسکالونی به‌جای غرق شدن در هیجان، انرژی روانی خود را برای تحلیل بازی، تصمیم‌های تاکتیکی و مدیریت بازیکنان حفظ می‌کند.

رهبری آرام؛ الگویی متفاوت در فوتبال
در ادبیات روان‌شناسی ورزشی، سبک رهبری اسکالونی را می‌توان «رهبری آرام» (Calm Leadership) نامید. در این سبک، اقتدار از طریق فریاد زدن و نمایش‌های احساسی به دست نمی‌آید، بلکه از اعتماد، ثبات و اطمینان سرچشمه می‌گیرد.
پژوهش‌های روان‌شناسی نشان می‌دهد که هیجان‌های مربی به‌طور مستقیم به بازیکنان منتقل می‌شود؛ پدیده‌ای که «سرایت هیجانی» نام دارد. هنگامی که مربی مضطرب، عصبی یا آشفته باشد، این احساسات به سرعت به تیم منتقل می‌شوند. در مقابل، آرامش اسکالونی باعث می‌شود بازیکنان در لحظات بحرانی، تمرکز شناختی خود را حفظ کنند.
به بیان ساده، اسکالونی فقط تاکتیک را مدیریت نمی‌کند؛ او فضای روانی تیم را نیز کنترل می‌کند.

اعتماد به فرایند، نه اسیر شدن در نتیجه
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های روان‌شناختی اسکالونی، اعتماد عمیق او به فرایند است. مربیانی که بیش از حد بر نتیجه تمرکز می‌کنند، معمولاً در دقایق پایانی دچار اضطراب، رفتارهای تکانشی و تصمیم‌های احساسی می‌شوند.
اما رفتار اسکالونی نشان می‌دهد که او به ساختار تیم، تمرینات، برنامه‌ریزی و توانایی بازیکنانش اعتماد دارد. این نوع نگرش، در روان‌شناسی ورزش با مفهوم «جهت‌گیری فرایندی» شناخته می‌شود؛ یعنی موفقیت تنها در بردن خلاصه نمی‌شود، بلکه در اجرای صحیح برنامه معنا پیدا می‌کند.
شاید به همین دلیل است که حتی پس از گل‌های تاریخی آرژانتین، واکنش او بیشتر شبیه یک ناظر مطمئن است تا یک فرد غافلگیرشده.
ثبات هیجانی؛ ویژگی مشترک رهبران بزرگ
اگر شخصیت اسکالونی را بر اساس مدل پنج‌عاملی شخصیت تحلیل کنیم، به احتمال زیاد او در مؤلفهٔ «ثبات هیجانی» نمرهٔ بسیار بالایی دارد. افرادی که از این ویژگی برخوردارند:
در شرایط بحرانی کمتر دچار آشفتگی می‌شوند.
فشار روانی را بهتر مدیریت می‌کنند.
تصمیم‌های منطقی‌تری می‌گیرند.
در برابر انتقاد و شکست مقاوم‌تر هستند.
احساسات خود را کنترل می‌کنند، نه اینکه توسط آن‌ها کنترل شوند.
این ویژگی در مربیان سطح اول جهان اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ زیرا آن‌ها باید نه‌تنها خودشان، بلکه هیجان ده‌ها بازیکن، میلیون‌ها هوادار و فشار رسانه‌ها را نیز مدیریت کنند.
سکوتی که پیام دارد
از منظر روان‌شناسی اجتماعی، آرامش اسکالونی فقط یک ویژگی فردی نیست؛ بلکه نوعی پیام غیرکلامی برای تیم محسوب می‌شود. زبان بدن او به بازیکنان می‌گوید:

«همه‌چیز تحت کنترل است.»
وقتی سرمربی پس از یک گل دیرهنگام از کنترل خارج نمی‌شود، بازیکنان نیز ناخودآگاه احساس امنیت بیشتری می‌کنند. این احساس امنیت، اعتمادبه‌نفس جمعی تیم را افزایش می‌دهد و توانایی آن‌ها را برای مدیریت لحظات حساس بالا می‌برد.
لیونل اسکالونی را نمی‌توان صرفاً یک مربی موفق دانست؛ او نمونه‌ای از یک رهبر با هوش هیجانی بالا، خودتنظیمی پیشرفته و شخصیت باثبات است. آرامش او نشانهٔ بی‌احساسی نیست، بلکه حاصل سال‌ها تجربه، اعتماد به فرایند و توانایی کنترل هیجان‌هاست.
شاید راز موفقیت آرژانتین فقط در استعداد بازیکنانی مانند مسی نباشد؛ بلکه در حضور مردی نهفته باشد که در میان پرتنش‌ترین لحظات فوتبال جهان، آرام می‌ایستد و اجازه نمی‌دهد هیجان، جای منطق را بگیرد.